Cytryna jest jednym z najpowszechniej stosowanych składników perfumeryjnych na świecie — jej olejek eteryczny, tłoczony na zimno ze skórki, zawiera ponad 70% limonenu, który odpowiada za charakterystyczną, świeżą kwasowość. Cytryna jest obecna w perfumach od stuleci: to jeden z filarów tradycyjnych wód kolońskich, które wywodzą się z XVIII-wiecznego Kolonii. Zapach skórki cytrynowej jest żywszy i bardziej złożony niż sam sok — obejmuje kwiatowe, trawiste i żywiczne podtony obok dominującego cierpko-kwasowego cytrusu. Ze względu na szybką ulotność olejku, w kompozycjach stosuje się też syntetyczne odpowiedniki i mikrokapsułkowanie.

Rozmaryn to jedno z najważniejszych ziół w historii perfumerii, stosowane w kompozycjach zapachowych co najmniej od czasów średniowiecznych. Olejek eteryczny z Salvia rosmarinus jest bogaty w kamfor, cyneol i pinen, które nadają mu charakterystyczny, ostry i pobudzający zapach kojarzony ze śródziemnomorskim słońcem. Roślina pochodzi z basenu Morza Śródziemnego, skąd jest eksportowana na cały świat jako przyprawa, surowiec kosmetyczny i perfumeryjny. W perfumerii rozmaryn doskonale sprawdza się zarówno jako żywa, ziołowa nuta top, jak i jako aromatyczne serce fougère i cologne.

Bergamotka jest jednym z najbardziej wszechstronnych składników perfumeryjnych — olejek eteryczny tłoczony na zimno ze skórki owoców Citrus bergamia jest obecny w szacunkowo 30–40% wszystkich współczesnych kompozycji. Drzewo bergamotkowe pochodzi prawdopodobnie z Azji, ale uprawiane jest niemal wyłącznie w wąskim pasie wybrzeża kalabryjskiego w południowych Włoszech, gdzie mikroklimat jest niemożliwy do odtworzenia gdziekolwiek indziej. Bergamotka jest też nieodłącznym składnikiem herbaty Earl Grey, w której jej skórkę stosuje się od XIX wieku. W perfumerii wnosi świeżość, elegancję i subtelną kwiatowość, harmonizując niemal z każdą inną nutą — od cytrusowych po orientalne.

Neroli to olejek eteryczny destylowany z kwiatów gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium), a jego nazwa pochodzi od księżnej Neroli, Anne-Marie de la Trémoille, która w XVII wieku spopularyzowała go na dworze królewskim. Ceniony jest jako jeden z najdroższych i najbardziej szlachetnych składników perfumeryjnych — do uzyskania kilograma olejku potrzeba ponad tysiąca kilogramów świeżych kwiatów. Jego zapach łączy kwiatową słodycz z cytrusową świeżością, lekką goryczką i urzekającą podnutą zieleni, co czyni go idealnym składnikiem wód kolońskich i flankalnich. Neroli stanowi serce legendarnych eaux de cologne i jest nieodzownym elementem wielu klasycznych kompozycji perfumeryjnych.

Ananas pochodzi z Ameryki Południowej i był sprowadzony do Europy przez europejskich konkwistadorów w XVI wieku, gdzie szybko stał się symbolem egzotyki i przepychu. Jego zapach jest bogaty, słodko-kwaśny, z charakterystyczną tropikalną nutą, odtwarzaną w perfumerii zarówno z ekstraktów naturalnych, jak i związków syntetycznych takich jak allyl hexanoate. W kompozycjach otwiera je z rozmachem, wnosząc energię i słoneczność, będąc szczególnie popularnym w zapachach letnich i sportowych. Co ciekawe, enzym bromelainy zawarty w ananasie jest tak silny, że potrafi trawić białka skóry, dlatego pasteryzuje się soki ananasowe przed użyciem.

Jeden z najważniejszych surowców w historii perfumerii — szacuje się, że 80% zapachów z pierwszej połowy XX wieku zawierało naturalne ekstrakty jaśminowe. W perfumerii stosuje się głównie dwa gatunki: Jasminum grandiflorum (jaśmin królewski) i Jasminum sambac (jaśmin arabski). Absolut jaśminowy pozyskuje się z ręcznie zbieranych kwiatów — potrzeba około miliona kwiatów na zaledwie kilogram ekstraktu. Zapach jest intensywnie kwiatowy, kremowy i słodki, z charakterystyczną głębią nadawaną przez indol. W kompozycjach najczęściej występuje w nutach serca, gdzie nadaje romantyczny, odurzający charakter.

Mech dębowy (Evernia prunastri) to porost rosnący na korze dębu, cedru i innych drzew strefy umiarkowanej. Absolut pozyskiwany jest metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej i należy do najważniejszych surowców w historii perfumerii — był kluczowym składnikiem klasycznych kompozycji chypre i fougère, nadając im charakterystyczną, leśną ciemność. Ze względu na potencjał alergizujący wywoływany przez atranol i chloroatranol, stosowanie naturalnego absolutu mechu dębowego zostało w UE surowo ograniczone przez IFRA. Współcześnie zastępuje się go syntetycznymi odpowiednikami lub starannie oczyszczonymi frakcjami. Zapach jest ziemisty, nieco gorzki, głęboko leśny — jedyny w swoim rodzaju.

Cyklamen (Cyclamen persicum) to popularny kwiat doniczkowy o subtelnym, chłodnym i wodnisto-zielonym zapachu — zupełnie odmiennym od ciężkich, kremowych kwiatów tropikalnych. W perfumerii nuta cyklamenu jest niemal zawsze odtwarzana syntetycznie, ponieważ naturalna ekstrakcja jest trudna. Kluczową rolę pełnią tu aldehydy cyklamiczne, odkryte na przełomie XIX i XX wieku, które doskonale oddają specyficzną, chłodną wodność tego kwiatu. Stosowany szeroko w zapachach świeżych, aquatycznych i kwiatowo-zielonych — dodaje przejrzystości i wiosennej lekkości.

Kolendra (Coriandrum sativum) to roślina z rodziny selerowatych, znana zarówno ze świeżych liści, jak i suchych nasion -- oba surowce mają zupełnie różne profile zapachowe. W perfumerii stosowany jest głównie olejek z nasion, który zawiera przede wszystkim linalol, tworząc świeży, cytrusowo-kwiatowy, lekko korzenny i drzewny zapach. Olejek kolendry jest klasycznym składnikiem wielu eaux de cologne i fougère, gdzie wnosi świeżość i elegancję. Z kolei świeże liście kolendry mają odmienny, intensywny, warzywno-cytrusowy zapach, który dla części ludzi jest nieznośny -- zjawisko to wiąże się z genetyczną wrażliwością na aldehydy w liściach. W perfumerii zazwyczaj chodzi o zapach nasion, a nie liści. Kolendra jest jedną z najstarszych znanych roślin aromatycznych -- jej ślady odnaleziono w egipskich grobowcach sprzed 3000 lat.

Piżmo to jedna z najstarszych i najbardziej fundamentalnych nut zapachowych w historii perfumerii. Naturalnie pozyskiwane z gruczołu brzusznego samca piżmowca syberyjskiego (Moschus moschiferus), ma głęboki, zwierzęcy, ciepły i skórowy zapach. Ze względu na ochronę tego zagrożonego gatunku, naturalne piżmo zwierzęce jest praktycznie nieużywane we współczesnej perfumerii komercyjnej -- zastąpione przez szeroką rodzinę syntetycznych związków muskusowych. Piżmo pełni w kompozycjach perfumeryjnych funkcję fiksatora, wzmacniacza i ocieplającego fundamentu bazy. Jego historia sięga starożytnych szlaków jedwabnych, gdzie piżmo było cenniejsze wagowo od złota. Dziś słowo <<piżmo>> w kontekście perfumeryjnym niemal zawsze odnosi się do jego syntetycznych odpowiedników.

Mech dębowy (Evernia prunastri) to porost rosnący na korze dębu, cedru i innych drzew strefy umiarkowanej. Absolut pozyskiwany jest metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej i należy do najważniejszych surowców w historii perfumerii — był kluczowym składnikiem klasycznych kompozycji chypre i fougère, nadając im charakterystyczną, leśną ciemność. Ze względu na potencjał alergizujący wywoływany przez atranol i chloroatranol, stosowanie naturalnego absolutu mechu dębowego zostało w UE surowo ograniczone przez IFRA. Współcześnie zastępuje się go syntetycznymi odpowiednikami lub starannie oczyszczonymi frakcjami. Zapach jest ziemisty, nieco gorzki, głęboko leśny — jedyny w swoim rodzaju.

Cedr jest jedną z najszerzej stosowanych nut drzewnych w perfumerstwie i stanowi fundament niezliczonych kompozycji od eaux de cologne po ciężkie orientalne bazy. W naturze cedry rosnące w Atlasie, Himalajach i Libanie różnią się profilem aromatycznym, jednak wszystkie łączy charakterystyczna sucha, żywiczna głębia. Olejek cedrowy jest pozyskiwany przez destylację parową z drewna i trocin pozostałych po przeróbce drewna, co czyni go surowcem stosunkowo zrównoważonym środowiskowo. W kompozycjach pełni rolę eleganckiej, stabilnej bazy, która wzmacnia trwałość innych składników i nadaje kompozycji maskulinistyczny, leśny charakter.

Drzewo sandałowe (Santalum album) jest jednym z najważniejszych surowców perfumeryjnych świata, stosowanym od ponad czterech tysięcy lat w Indiach, Chinach i na Bliskim Wschodzie do celów ceremonialnych, religijnych i kosmetycznych. Olejek z sandałowca białego zawiera przede wszystkim α-santalol i β-santalol — dwa terpeny odpowiadające za jego charakterystyczny, kremowy, nieco dymny i głęboko drewniany aromat. Najwyżej ceniony jest sandałowiec z regionu Mysore w stanie Karnataka w Indiach, choć jego dostępność drastycznie spadła z powodu nadmiernego wycinania i surowych przepisów indyjskich o ochronie. W perfumerstwie sandałowiec jest absolutnym klasykiem — pojawia się w większości orientalnych i drzewnych kompozycji jako niezastąpiony składnik bazowy.

Kardamon zielony (Elettaria cardamomum) to aromatyczna roślina z rodziny imbirowatych, uprawiana przede wszystkim w Gwatemali, Indiach i Sri Lance. Olejek eteryczny z nasion zawiera głównie 1,8-cyneol (eukaliptol) i linalol, co tworzy charakterystyczny, świeży, lekko mentolowy i korzenno-słodki zapach. W perfumerii kardamon jest jednym z najczęściej stosowanych składników korzennych -- pojawia się jako dominująca nuta szczytowa w niezliczonych orientalnych, aromatycznych i świeżych fougère kompozycjach. Jego wielowymiarowy charakter -- łączący świeżość, korzenność i słodycz -- czyni go wyjątkowo elastycznym. Kardamon jest <<królową przypraw>> (gałka muszkatołowa jest <<królem>>) i znany jest w kuchniach od skandynawskiej po arabską. W kulturze arabskiej kawa z kardamonem (qahwa) to symbol gościnności.

Palisander brazylijski (rosewood) pozyskiwany jest z drzewa Aniba rosaeodora, które naturalnie rośnie w amazońskiej Brazylii. Jego olejek eteryczny zawiera do 90% linalolu — substancji o łagodnym, kwiatowo-drzewnym i lekko różanym zapachu. Ze względu na nadmierną eksploatację drzewostanu amazońskiego, palisander brazylijski jest dziś surowcem chronionym i jego użycie w perfumerii jest znacznie ograniczone. Syntetyczny linalol stanowi dostępny zamiennik; naturalny palisander pojawia się wyłącznie w kompozycjach z najwyższej półki.

Fasola tonka (Dipteryx odorata) to nasiona tropikalnego drzewa z rodziny motylkowatych, rosnącego w Ameryce Południowej -- szczególnie w Wenezueli i Brazylii. Charakterystyczny, słodki zapach zawdzięcza wysokiej zawartości kumaryny -- związku o charakterze waniliowym z akcentami migdałów, tytoniu i świeżo skoszonego siana. Kumaryna była jedną z pierwszych cząsteczek syntetycznie wyprodukowanych na potrzeby perfumerii (1868 r.), co uczyniło fasolę tonka pośrednim katalizatorem nowoczesnego przemysłu zapachowego. W perfumach fasola tonka jest klasyczną nutą bazową o ogromnej trwałości i złożoności -- zmysłowa, ciepła i aksamitna. Stosowana od klasycznych fougère po nowoczesne orientale. W USA kumaryna jest ograniczona w produktach spożywczych, jednak jej stosowanie w perfumach pozostaje powszechne.