Lawenda jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i wszechstronnych surowców perfumeryjnych na świecie, a olejek eteryczny z Lavandula angustifolia należy do najczęściej stosowanych w przemyśle. Uprawiana głównie w Prowansji, Bułgarii i Anglii, dostarcza surowca o profilu świeżym, kwiatowo-ziołowym i lekko kamforowym, z balsamicznym finiszem. Jest fundamentem klasycznej rodziny fougère i nieodłącznym elementem zapachów męskich. Aromaterapeutyczna rola lawendy sprawiła, że kojarzona jest ze spokojem i relaksem — efekt potwierdzony badaniami naukowymi.

Jagody jałowca to owocostany jałowca pospolitego (Juniperus communis) — drobne, granatowe szyszko-jagody od tysiącleci stosowane jako składnik nalewek, ginu i naturalnych leków. Ich olejek eteryczny jest bogaty w alfa-pinen, myrcen i sabinen, nadające mu charakterystyczny, żywicowy, świeżo-borówkowy aromat z delikatną pieprzną nutą. W perfumerii jagody jałowca stosowane są zarówno w głowie, jak i w sercu — wnoszą leśną, nordycką czystość i wyrazistość do kompozycji fougère, drewnianych i akwatycznych. Szczególnie w ginowych i skandynawskich interpretacjach stały się ikoną świeżości. Warto dodać, że szyszko-jagody dojrzewają na roślinie przez dwa lata, co sprawia, że na tej samej gałęzi widać owoce dwóch sezonów jednocześnie.

Akord zielony to abstrakcyjne określenie kompozycyjne opisujące zestaw składników oddających roślinną, świeżo skoszoną lub soczystą zieloność — bez wskazania na konkretny gatunek botaniczny. Może obejmować nuty skoszonej trawy, soku ze świeżych ziół, przeciętych pędów czy wilgotnych liści po deszczu. W zależności od kompozycji akord zielony bywa lekki i przezroczysty jak woda na trawie, albo gęsty i żywiczny jak soczyste liście tropikalnych roślin. Doskonale otwiera kompozycje lub buduje ich rdzeń, wnosząc energię i uczucie bliskości natury. Jest istotnym elementem klasycznych fougère, chypre i wielu współczesnych zapachów unisex.

Bylica to obszerny rodzaj roślin z rodziny astrowatych, obejmujący m.in. piołun, boże drzewko i bylicę pospolitą — rosnących na stepach, w górach i suchych łąkach Europy, Azji i obu Ameryk. W perfumerii olejek z bylicy wnosi charakterystyczny, intensywnie ziołowy, gorzki i piołunowy akcent, który doskonale buduje dziki, naturalny charakter kompozycji. Szczególnie ceniony jest w klasycznych fougère i orientalnych zapachach, gdzie kontrastuje z kwiatowymi lub słodkimi akordami. Niektóre gatunki bylicy, jak Artemisia absinthium, są źródłem tujonu — składnika charakterystycznego dla absyntu. Nuta ta wymaga dużej umiejętności dozowania, gdyż w nadmiarze może zdominować całą kompozycję.

Estragon (Artemisia dracunculus) to wieloletnie zioło z rodziny astrowatych, uprawiane od tysięcy lat w kuchni śródziemnomorskiej i rosyjskiej. Jego olejek eteryczny jest bogaty w estragol — związek o wyraźnym anyżowym, słodko-ziołowym zapachu, spokrewniony z olejkiem anyżowym i bazyliowym. W perfumerii estragon stosowany jest jako żywy, ziołowy akcent głowy lub serca, wnosząc do kompozycji świeżość i roślinną ostrość. Dobrze harmonizuje z cytrusami, tymiankiem i ciepłymi przyprawami, budując mosty między różnymi rodzinami zapachowymi. Ciekawostką jest, że łacińska nazwa dracunculus oznacza mały smok — nawiązując do dawnych wierzeń, że korzeń rośliny chroni przed ukąszeniami jadowitych zwierząt.

Galbanum to żywica pozyskiwana z roślin z rodzaju Ferula rosnących na wyżynach Iranu i Afganistanu — znana i ceniona już w starożytnym Egipcie, gdzie służyła jako kadzidło i składnik balsamowania. Jej intensywny, zielony i żywicowy aromat jest jednym z najbardziej charakterystycznych w całej perfumerii — surowy, niemal dziki, z nuancjami zielonych owoców i lodowatego leśnego powietrza. W nowoczesnych kompozycjach galbanum stosuje się jako siłę przebicia zielonego akordu, lecz ze względu na dużą intensywność wymaga precyzyjnego dozowania. Jest klasycznym składnikiem chyprowych i zielonych klasyków z drugiej połowy XX wieku. W Starym Testamencie wymienione jest jako jeden z czterech składników świętego kadzidła.

Bergamotka jest jednym z najbardziej wszechstronnych składników perfumeryjnych — olejek eteryczny tłoczony na zimno ze skórki owoców Citrus bergamia jest obecny w szacunkowo 30–40% wszystkich współczesnych kompozycji. Drzewo bergamotkowe pochodzi prawdopodobnie z Azji, ale uprawiane jest niemal wyłącznie w wąskim pasie wybrzeża kalabryjskiego w południowych Włoszech, gdzie mikroklimat jest niemożliwy do odtworzenia gdziekolwiek indziej. Bergamotka jest też nieodłącznym składnikiem herbaty Earl Grey, w której jej skórkę stosuje się od XIX wieku. W perfumerii wnosi świeżość, elegancję i subtelną kwiatowość, harmonizując niemal z każdą inną nutą — od cytrusowych po orientalne.

Cytryna jest jednym z najpowszechniej stosowanych składników perfumeryjnych na świecie — jej olejek eteryczny, tłoczony na zimno ze skórki, zawiera ponad 70% limonenu, który odpowiada za charakterystyczną, świeżą kwasowość. Cytryna jest obecna w perfumach od stuleci: to jeden z filarów tradycyjnych wód kolońskich, które wywodzą się z XVIII-wiecznego Kolonii. Zapach skórki cytrynowej jest żywszy i bardziej złożony niż sam sok — obejmuje kwiatowe, trawiste i żywiczne podtony obok dominującego cierpko-kwasowego cytrusu. Ze względu na szybką ulotność olejku, w kompozycjach stosuje się też syntetyczne odpowiedniki i mikrokapsułkowanie.

Sosna zwyczajna (Pinus sylvestris) to jedno z najszerzej rozsiedlonych drzew iglastych Europy i Azji, a jej olejek eteryczny należy do klasycznych surowców aromatycznych. Pozyskiwany jest z igieł, gałązek i żywicy — każda część drzewa daje nieco inny profil zapachowy: igły są świeże i lekko cytrusowe, żywica — cieplejsza i ciężka. W perfumerii olejek sosnowy bywa stosowany jako składnik świeżych, leśnych kompozycji, fougère i unisex zapachów inspirowanych plenerem. Ciekawostką jest, że alfa-pinen — główny składnik olejku sosnowego — jest jednym z najczęściej spotykanych terpenów na Ziemi.

Bazylia pochodzi z tropikalnych rejonów Azji i Afryki, lecz dziś jest uprawiana na całym świecie — szczególnie cenione są odmiany z Indii, Wietnamu i regionu śródziemnomorskiego. Jej olejek eteryczny zawiera przede wszystkim linalol i eugenol, co nadaje mu słodki, ziołowy i lekko goździkowy charakter. W perfumerii bazylia jest klasycznym składnikiem głowy w świeżych, cytrusowych i zielonych kompozycjach — pojawia się w tradycyjnych wodach kolońskich i fougère. Dobrze harmonizuje z cytrusami, lawendą i drzewnymi nutami, wnosząc energię i roślinną czystość. Interesujące jest, że różne odmiany botaniczne bazylii — tajska, tulsi, cytrynowa — mają wyraźnie odmienne profile zapachowe, co daje perfumiarzom szeroki wachlarz możliwości.

Szałwia muszkatołowa to gatunek spokrewniony z szałwią lekarską, lecz o zupełnie odmiennym, bardziej złożonym profilu zapachowym. Jej olejek eteryczny zawiera linalol, octan linalolu i sklarenol — związki nadające mu kwiatowy, ziołowy, lekko muszkatowy i piżmowy charakter. Roślina uprawiana jest głównie we Francji, Rosji i basenie Morza Śródziemnego, a jej absolue cenione jest jako surowiec do wyrobu damskich perfum kwiatowo-orientalnych. Szałwia muszkatołowa jest też prekursorem sklarenolu — syntetycznego surowca o nutach ambrowych, szeroko stosowanego we współczesnej perfumerii.

Gałka muszkatołowa pochodzi z drzewa muszkatołowca (Myristica fragrans), rosnącego na Wyspach Banda (dawnych Wyspach Korzennych) w Indonezji. Olejek eteryczny zawarty w nasionach zawiera miristicynę, eugenol i safrol, które tworzą ciepły, korzenny, lekko słodki i drzewny zapach z pikantnymi akcentami. W perfumerii gałka muszkatołowa pełni ważną funkcję zarówno w nutach szczytowych (jej ostrość jest wyraźna na początku), jak i w sercach orientalnych i korzeni. Stanowi klasyczny składnik orientalnych i korzeniowych kompozycji, od dawnych eaux de cologne po współczesne ambrowe kreacje. Historycznie była tak cenna, że stała się przyczyną wojen kolonialnych -- Holendrzy przez stulecia utrzymywali monopol na handel gałką muszkatołową. Kwiat gałki muszkatołowej (macis) jest odrębnym składnikiem o subtelniejszym profilu.

Geranium zapachowe (Pelargonium graveolens) to jedna z najcenniejszych roślin w arsenale naturalnej perfumerii — olejek eteryczny z jego liści ma wyjątkowo złożony profil: różany, zielony, lekko mentolowy i ziołowy jednocześnie. Olejek pozyskuje się z całej zielnej masy przez destylację parową i jest ceniony jako naturalna alternatywa lub uzupełnienie drogiego olejku różanego. Pelargonium ma kluczowe znaczenie w przemyśle kosmetycznym i perfumeryjnym. Warianty z różnych regionów uprawy różnią się chemicznie — stąd geranium bourbońskie z Reunion bywa traktowane jako osobna nuta.

Róża jest niekwestionowaną królową perfumerii, obecną w kompozycjach od tysiącleci i w niezmieniony sposób fascynującą twórców zapachów na całym świecie. Jej zapach to świat sam w sobie: może być słodka lub ostra, zmysłowa lub chłodna, owocowa lub zielona — w zależności od odmiany, regionu uprawy i metody ekstrakcji. Do najcenniejszych surowców należą absolutum Rosa damascena z Bułgarii i Turcji oraz absolutum Rosa centifolia z Grasse. Współcześnie większość zapachów zawierających różę korzysta z bogatej palety syntetycznych związków różanopochodnych: geraniol, citronellol, damascenon, damascon. Róża jest materiałem żywym, zmiennym i nieskończenie złożonym — każda interpretacja perfumeryjna jest własną historią.

Neroli to olejek eteryczny destylowany z kwiatów gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium), a jego nazwa pochodzi od księżnej Neroli, Anne-Marie de la Trémoille, która w XVII wieku spopularyzowała go na dworze królewskim. Ceniony jest jako jeden z najdroższych i najbardziej szlachetnych składników perfumeryjnych — do uzyskania kilograma olejku potrzeba ponad tysiąca kilogramów świeżych kwiatów. Jego zapach łączy kwiatową słodycz z cytrusową świeżością, lekką goryczką i urzekającą podnutą zieleni, co czyni go idealnym składnikiem wód kolońskich i flankalnich. Neroli stanowi serce legendarnych eaux de cologne i jest nieodzownym elementem wielu klasycznych kompozycji perfumeryjnych.

Jeden z najważniejszych surowców w historii perfumerii — szacuje się, że 80% zapachów z pierwszej połowy XX wieku zawierało naturalne ekstrakty jaśminowe. W perfumerii stosuje się głównie dwa gatunki: Jasminum grandiflorum (jaśmin królewski) i Jasminum sambac (jaśmin arabski). Absolut jaśminowy pozyskuje się z ręcznie zbieranych kwiatów — potrzeba około miliona kwiatów na zaledwie kilogram ekstraktu. Zapach jest intensywnie kwiatowy, kremowy i słodki, z charakterystyczną głębią nadawaną przez indol. W kompozycjach najczęściej występuje w nutach serca, gdzie nadaje romantyczny, odurzający charakter.

Mech dębowy (Evernia prunastri) to porost rosnący na korze dębu, cedru i innych drzew strefy umiarkowanej. Absolut pozyskiwany jest metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej i należy do najważniejszych surowców w historii perfumerii — był kluczowym składnikiem klasycznych kompozycji chypre i fougère, nadając im charakterystyczną, leśną ciemność. Ze względu na potencjał alergizujący wywoływany przez atranol i chloroatranol, stosowanie naturalnego absolutu mechu dębowego zostało w UE surowo ograniczone przez IFRA. Współcześnie zastępuje się go syntetycznymi odpowiednikami lub starannie oczyszczonymi frakcjami. Zapach jest ziemisty, nieco gorzki, głęboko leśny — jedyny w swoim rodzaju.

Skóra jako nuta perfumeryjną evokuje zapach wyprawionej skóry -- surowej, garbowanej, niekiedy dymnej lub woskowej. W naturze nie istnieje jeden składnik odpowiadający tej nucie; jest to efekt kompozycyjny, uzyskiwany przez kombinację substancji takich jak izoeugenol, styraks, ciseol, keton brzozowy lub syntez specyficznych związków skórzanych jak Suederal czy Norlimbanol. Nuta skórowa wywodzi się z tradycji rosyjskich skór garbowanych paloną brzozą i klasycznych angielskich cuirs. W perfumerii skórzane akordy są fundamentem całej rodziny kompozycji cuir, obejmującej zarówno delikatny zamsz, jak i intensywną, ciezką skórę wojskową. Skóra jest jedną z nut najbardziej konotowanych kulturowo: kojarzy się z luksusowymi torebkami, siodłami, starymi bibliotekami i rękawicami.

Jodła to jedno z najbardziej rozpoznawalnych drzew iglastych używanych w perfumerii. Surowcem zapachowym są przede wszystkim igły, gałązki i żywica jodły pospolitej (Abies alba) lub gatunków pokrewnych. Olejek eteryczny z jodły jest świeży, ostry i żywiczny, z wyraźną nutą chłodnego, leśnego powietrza. W kompozycjach perfumerskich stanowi kluczowy składnik zapachów leśnych, aromatów zimowych i fougère, gdzie buduje naturalne, outdoorowe tło. Ciekawostką jest, że jodłowy olejek zawiera dużo alfa-pinenu — tego samego związku, który odpowiada za charakterystyczny zapach żywic iglastych.

Wetiweria (Chrysopogon zizanioides), zwana też trawą khus, to tropikalna trawa uprawiana głównie na Haiti, w Indiach i Indonezji. Olejek eteryczny pozyskuje się z korzeni przez destylację parową — kilogram olejku wymaga około 50–100 kg suszonych korzeni. Zapach wetiwerii jest złożony i wielowymiarowy: ziemisty, dymny, lekko gorzki, z nutami drewna, gleby po deszczu i korzennej głębi. Na skórze ewoluuje nieustannie przez wiele godzin, odkrywając kolejne warstwy. W perfumerii jest niezbędną bazą, nadając trwałości i ziemistego autorytetu — stosowana zarówno w klasycznych eleganckich zapachach, jak i surowej perfumerii niszowej.

Drzewo sandałowe (Santalum album) jest jednym z najważniejszych surowców perfumeryjnych świata, stosowanym od ponad czterech tysięcy lat w Indiach, Chinach i na Bliskim Wschodzie do celów ceremonialnych, religijnych i kosmetycznych. Olejek z sandałowca białego zawiera przede wszystkim α-santalol i β-santalol — dwa terpeny odpowiadające za jego charakterystyczny, kremowy, nieco dymny i głęboko drewniany aromat. Najwyżej ceniony jest sandałowiec z regionu Mysore w stanie Karnataka w Indiach, choć jego dostępność drastycznie spadła z powodu nadmiernego wycinania i surowych przepisów indyjskich o ochronie. W perfumerstwie sandałowiec jest absolutnym klasykiem — pojawia się w większości orientalnych i drzewnych kompozycji jako niezastąpiony składnik bazowy.

Cedr jest jedną z najszerzej stosowanych nut drzewnych w perfumerstwie i stanowi fundament niezliczonych kompozycji od eaux de cologne po ciężkie orientalne bazy. W naturze cedry rosnące w Atlasie, Himalajach i Libanie różnią się profilem aromatycznym, jednak wszystkie łączy charakterystyczna sucha, żywiczna głębia. Olejek cedrowy jest pozyskiwany przez destylację parową z drewna i trocin pozostałych po przeróbce drewna, co czyni go surowcem stosunkowo zrównoważonym środowiskowo. W kompozycjach pełni rolę eleganckiej, stabilnej bazy, która wzmacnia trwałość innych składników i nadaje kompozycji maskulinistyczny, leśny charakter.

Paczula (Pogostemon cablin) to roślina z rodziny jasnotowatych, uprawiana głównie w Indonezji i na Filipinach. Jej olejek eteryczny pozyskiwany jest z liści przez destylację parą wodną i należy do najbardziej charakterystycznych surowców perfumerskich — rozpoznawalny niemal natychmiast ze względu na ziemisty, intensywnie drzewny i ciepły zapach. Paczula jest nieodłącznie związana z estetyką lat 60. i 70. XX wieku, jednak w rękach współczesnych perfumerów zyskuje nowe oblicze. Świeży olejek ma profil nieco ostry i zielony, który z wiekiem łagodnieje i nabiera kremowej głębi — stąd cenione są dojrzałe, leżakowane partie surowca.

W perfumerii bursztyn (znany też jako ambra w sensie kompozycji) nie odnosi się bezpośrednio do żywicy kopalnej, lecz do klasycznej kompozycji zapachowej opartej na połączeniu labdanum, benzoesu lub wanilii z balsamem styraksowym, tworzącym ciepłą, żywiczną, nieco słodką bazę. Jego zapach jest kojący, zmysłowy, orientalny -- ewokuje ciepło słonecznych wybrzeży, stare żywice i egzotyczne kadzidła. Bursztyn jako nuta bazowa pojawia się w ogromnej liczbie kompozycji orientalnych, chyprowych i kwiatowych, gdzie pełni rolę zarówno modyfikatora, jak i fiksatora. Naturalny bursztyn kopalny posiada znikomy zapach i rzadko jest stosowany w perfumerii, stąd termin perfumeryjny jest ściśle konwencją branżową. Ciekawostką jest, że skład <<bursztynowej>> bazy znacząco różni się między domami perfumeryjnymi.

Piżmo to jedna z najstarszych i najbardziej fundamentalnych nut zapachowych w historii perfumerii. Naturalnie pozyskiwane z gruczołu brzusznego samca piżmowca syberyjskiego (Moschus moschiferus), ma głęboki, zwierzęcy, ciepły i skórowy zapach. Ze względu na ochronę tego zagrożonego gatunku, naturalne piżmo zwierzęce jest praktycznie nieużywane we współczesnej perfumerii komercyjnej -- zastąpione przez szeroką rodzinę syntetycznych związków muskusowych. Piżmo pełni w kompozycjach perfumeryjnych funkcję fiksatora, wzmacniacza i ocieplającego fundamentu bazy. Jego historia sięga starożytnych szlaków jedwabnych, gdzie piżmo było cenniejsze wagowo od złota. Dziś słowo <<piżmo>> w kontekście perfumeryjnym niemal zawsze odnosi się do jego syntetycznych odpowiedników.