Cytron (Citrus medica) to jeden z najstarszych gatunków cytrusowych — prawdopodobnie przodek genetyczny wielu współczesnych odmian, w tym cytryny i gorzkiej pomarańczy. Owoc cytron jest olbrzymi, o niezwykle grubej, aromatycznej skórce i minimalnym miąższu — zbierany jest właśnie dla skórki, z której tłoczony jest olejek eteryczny. Profil cytronowego olejku jest bardziej kwiatowy i intensywny niż cytrynowy: słodszy, z wyraźnymi różanymi i aromatycznymi podtonami. Cytron był ceniony już w starożytności przez Żydów (etrog, używany podczas święta Sukkot) i Greków. W perfumerii wnosi klasyczną, śródziemnomorską cytrusowość z historyczną głębią.

Pomarańcza jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych i powszechnie lubianych nut zapachowych w perfumerstwie — jej soczysty, słodki aromat pojawia się w tysiącach kompozycji na całym świecie. Olejek eteryczny tłoczony ze skórek dojrzałych owoców Citrus sinensis jest bogaty w limonen, który odpowiada za charakterystyczną cytrusową świeżość. Dzięki swojej dostępności i powszechnej atrakcyjności nuta pomarańczowa stanowi fundament wielu klasycznych eaux de cologne i zapachów owocowych. Mimo dużej lotności i krótkiego czasu utrzymywania się na skórze, pomarańcza pełni niezastąpioną rolę w budowaniu pierwszego wrażenia kompozycji.

Mięta to rozległy rodzaj ziół z rodziny jasnotowatych, obejmujący ponad 600 gatunków i odmian — od mięty pieprzowej i kłosowej po cytrusową i wodną. W perfumerii olejek miętowy jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych nut świeżości — charakterystyczny chłód zawdzięcza mentolowi, który aktywuje receptory temperatury zimna w skórze i błonach śluzowych. Stosowana głównie w głowie kompozycji, mięta otwiera zapachy z energetyczną, czystą intensywnością. Jest kluczowym składnikiem aromaterapii, fougère, akwatycznych i świeżych zapachów sportowych. Różne gatunki mięty mają wyraźnie odmienne profile — pieprzowa jest chłodniejsza i bardziej medyczna, kłosowa łagodniejsza i słodsza.

Różowy grejpfrut to odmiana Citrus paradisi o wyjątkowo apetycznym, soczystym aromacie, który w porównaniu do żółtego grejpfruta jest słodszy i mniej gorzki. Jego popularność w perfumerstwie gwałtownie wzrosła w latach 90. XX wieku wraz z modą na lekkie, świeże zapachy unisex — do dziś pozostaje jednym z najchętniej stosowanych składników w zapachach cytrusowych. Olejek pozyskiwany jest ze skórek przez zimne tłoczenie i zawiera duże ilości limonenu oraz citrusynolu, odpowiadających za jego jasną, orzeźwiającą świeżość. Różowy grejpfrut jest ulubionym składnikiem twórców zapachów letnich i sportowych ze względu na swoją demokratyczną, powszechnie lubianą atrakcyjność.

Bergamotka jest jednym z najbardziej wszechstronnych składników perfumeryjnych — olejek eteryczny tłoczony na zimno ze skórki owoców Citrus bergamia jest obecny w szacunkowo 30–40% wszystkich współczesnych kompozycji. Drzewo bergamotkowe pochodzi prawdopodobnie z Azji, ale uprawiane jest niemal wyłącznie w wąskim pasie wybrzeża kalabryjskiego w południowych Włoszech, gdzie mikroklimat jest niemożliwy do odtworzenia gdziekolwiek indziej. Bergamotka jest też nieodłącznym składnikiem herbaty Earl Grey, w której jej skórkę stosuje się od XIX wieku. W perfumerii wnosi świeżość, elegancję i subtelną kwiatowość, harmonizując niemal z każdą inną nutą — od cytrusowych po orientalne.

Różowy pieprz pochodzi z brazylijskiego drzewka Schinus terebinthifolia, spokrewnionego z nanercznikiem i pistacją — i podobnie jak pieprz peruwiański, nie ma botanicznego związku z prawdziwym pieprzem. Jego małe, różowo-czerwone jagody zawierają olejki eteryczne o delikatnym, złożonym profilu łączącym nuty pieprzu, cytrusów i świeżych kwiatów. W perfumerii stał się w ostatnich dekadach jednym z najczęściej stosowanych składników głowy — ceni się go za jasność, lekkość i zdolność do naturalnego rozświetlania kompozycji. Znakomicie współgra z cytrusami, różą, cedrem i białymi piżmami, co sprawia, że pojawia się w niezliczonej liczbie współczesnych zapachów. Jest symbolem nowoczesnej, śródziemnomorskiej lekkości w perfumerii.

Piołun, znany też jako bylica piołun, to roślina o jednym z najbardziej wyrazistych i trudnych do zignorowania zapachów w przyrodzie. Jej olejek eteryczny zawiera tujon, który odpowiada za kamforowy, intensywnie gorzki i niemal metaliczny profil. Od starożytności stosowany był jako składnik napojów leczniczych i rytualnych, z czego słynny absynt jest najbardziej rozpoznanym przykładem. W perfumerii piołun dodaje kompozycjom charakteru i napięcia — najczęściej w rolach toppowych lub sercowych akordów fougère i orientalnych, gdzie jego dzika gorzkość kontrastuje z ciepłem głębszych nut.

Yuzu to japoński owoc cytrusowy, będący krzyżówką mandarynu chińskiego (Citrus reticulata) i ichtandai (Citrus ichangensis), uprawiany w Japonii, Korei i Chinach od ponad tysiąca lat. Jego unikalny aromat łączy cechy cytryny, mandarynki i grejpfruta z niepowtarzalną kwiatową nutą — jest intensywniejszy i bardziej złożony niż jakakolwiek z tych nut osobno. W kuchni japońskiej yuzu jest wszechobecne, lecz w światowej perfumerii zyskało znaczenie dopiero w latach 90. XX wieku, gdy japońska estetyka zaczęła silnie wpływać na zachodnie domy mody. Olejek z yuzu jest jednym z najdroższych naturalnych olejków cytrusowych ze względu na ograniczoną uprawę i skomplikowaną ekstrakcję.

Mandarynka (Citrus reticulata) jest jedną z najsłodszych i najprzyjemniejszych nut cytrusowych w perfumerii — jej olejek, tłoczony ze skórki, jest mniej kwaśny i agresywny niż cytrynowy, z dominującą, ciepłą owocową słodyczą. Mandarynka pochodzi z Azji, gdzie jest uprawiana od starożytności, a jej europejska nazwa pochodzi od mandaryńskich urzędników cesarskich w Chinach. Olejek mandarynkowy zawiera w wysokim stężeniu estry i aldehydy, nadające mu charakterystyczną, prawie owocowo-cukrową soczystość. W perfumerii jest wyjątkowo wszechstronny: sprawdza się w kompozycjach dla dzieci, w owocowych fruktalach, a także w ciepłych orientach, gdzie pełni rolę łagodnej cytrusowej nuty.

Nuty morskie to syntetyczna kategoria zapachów kreujących olfaktoryczne złudzenie bliskości morza -- nie konkretnego olejku ani ekstraktu, lecz wyobrażenia. Tworzone są glównie za pomocą molekuły Calone (opracowanej w latach 70. XX wieku przez firmę Pfizer), która wywołuje wrażenie chłodnego, metaliczno-wodnego, słonawego powietrza nad oceanem. Prawdziwy przełom nastąpił w 1991 roku, gdy Davidoff Cool Water uczynił tę nutę symbolem nowej epoki świeżych, aquatycznych perfum. Dziś nuty morskie są jedną z najczęściej stosowanych kategorii w segmencie zapachów unisex i sportu.

Figa jest jedną z najstarszych roślin uprawnych w historii ludzkości, towarzyszącą cywilizacjom śródziemnomorskim od ponad 11 000 lat. Jej aromat perfumiarski jest wyjątkowy, gdyż łączy dwa skrajne aspekty: zieloną, mleczną ostrość soku z gałęzi i skórki z ciepłą, miodowo-słodką głębią dojrzałego owocu. W perfumerii figa uchodzi za jedno z najtrudniejszych wyzwań, gdyż jej woń jest skomplikowana i wielowarstwowa. Nuta figowa bywa zarówno nutą głowy jak i serca, a nawet bazy w przypadku bardziej żywicznych interpretacji.

Cedr jest jedną z najszerzej stosowanych nut drzewnych w perfumerstwie i stanowi fundament niezliczonych kompozycji od eaux de cologne po ciężkie orientalne bazy. W naturze cedry rosnące w Atlasie, Himalajach i Libanie różnią się profilem aromatycznym, jednak wszystkie łączy charakterystyczna sucha, żywiczna głębia. Olejek cedrowy jest pozyskiwany przez destylację parową z drewna i trocin pozostałych po przeróbce drewna, co czyni go surowcem stosunkowo zrównoważonym środowiskowo. W kompozycjach pełni rolę eleganckiej, stabilnej bazy, która wzmacnia trwałość innych składników i nadaje kompozycji maskulinistyczny, leśny charakter.

Kategoria białych kwiatów to w perfumerii nie jeden składnik, lecz rodzina pokrewnych aromatów: jaśmin, tuberoza, gardenia, lilia, kwiat pomarańczy i im podobne. Łączy je kremowa, nieco indolowa słodycz, często uzupełniana proszkowymi lub woskowymi podtonami. W historii perfumerii białe kwiaty stanowią fundament klasycznych kompozycji kwiatowych i orientalnych. Perfumerzy sięgają po nie zarówno w postaci naturalnych absolutów, jak i syntetycznych odtworzeń — uchwycenie ich pełni wymaga zwykle mieszanki obu źródeł. Nuta ta jest wyjątkowo wszechstronna: równie dobrze gra w delikatnych flankach, jak i w ciężkich, zmysłowych orientach.

Mirt pospolity był rośliną świętą w starożytnej Grecji i Rzymie, poświęconą Afrodycie i Wenus — stosowano go w girlandach ślubnych i rytuałach. Kwiaty, liście i owoce Myrtus communis są aromatyczne, a olejek eteryczny z rośliny jest świeży, ziołowy i lekko kamforowy, z kwiatową i słodkawą głębią. W perfumerii mirt pojawia się zarówno w nutach głowy, jak i serca — wnosi śródziemnomorską świeżość skojarzoną ze słońcem i solą Morza Śródziemnego. Stosowany w zapachach unisex, wodnych i śródziemnomorskich.

Mech dębowy (Evernia prunastri) to porost rosnący na korze dębu, cedru i innych drzew strefy umiarkowanej. Absolut pozyskiwany jest metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej i należy do najważniejszych surowców w historii perfumerii — był kluczowym składnikiem klasycznych kompozycji chypre i fougère, nadając im charakterystyczną, leśną ciemność. Ze względu na potencjał alergizujący wywoływany przez atranol i chloroatranol, stosowanie naturalnego absolutu mechu dębowego zostało w UE surowo ograniczone przez IFRA. Współcześnie zastępuje się go syntetycznymi odpowiednikami lub starannie oczyszczonymi frakcjami. Zapach jest ziemisty, nieco gorzki, głęboko leśny — jedyny w swoim rodzaju.

W perfumerii bursztyn (znany też jako ambra w sensie kompozycji) nie odnosi się bezpośrednio do żywicy kopalnej, lecz do klasycznej kompozycji zapachowej opartej na połączeniu labdanum, benzoesu lub wanilii z balsamem styraksowym, tworzącym ciepłą, żywiczną, nieco słodką bazę. Jego zapach jest kojący, zmysłowy, orientalny -- ewokuje ciepło słonecznych wybrzeży, stare żywice i egzotyczne kadzidła. Bursztyn jako nuta bazowa pojawia się w ogromnej liczbie kompozycji orientalnych, chyprowych i kwiatowych, gdzie pełni rolę zarówno modyfikatora, jak i fiksatora. Naturalny bursztyn kopalny posiada znikomy zapach i rzadko jest stosowany w perfumerii, stąd termin perfumeryjny jest ściśle konwencją branżową. Ciekawostką jest, że skład <<bursztynowej>> bazy znacząco różni się między domami perfumeryjnymi.

Paczula (Pogostemon cablin) to roślina z rodziny jasnotowatych, uprawiana głównie w Indonezji i na Filipinach. Jej olejek eteryczny pozyskiwany jest z liści przez destylację parą wodną i należy do najbardziej charakterystycznych surowców perfumerskich — rozpoznawalny niemal natychmiast ze względu na ziemisty, intensywnie drzewny i ciepły zapach. Paczula jest nieodłącznie związana z estetyką lat 60. i 70. XX wieku, jednak w rękach współczesnych perfumerów zyskuje nowe oblicze. Świeży olejek ma profil nieco ostry i zielony, który z wiekiem łagodnieje i nabiera kremowej głębi — stąd cenione są dojrzałe, leżakowane partie surowca.

Sól jako nuta zapachowa nie ma własnego aromatu w tradycyjnym sensie -- jej działanie jest raczej sensoryczne i kontrastujące. W perfumerstwie efekt solny osiągany jest przez tzw. halogenowe związki zapachowe i nuty akoordowe, które nadają odczucie suchości, mineralności i ostrości. Sól wzmacnia inne nuty: intensyfikuje morski charakter aquatycznych kompozycji, podkreśla świeżość cytrusów i kontrast z nurtem słodkim. Współcześnie nuta soli przeżywa ogromną popularność w zapachach uniseksowych i morskich.