Irys (Iris pallida) dostarcza jednego z najcenniejszych surowców naturalnych — orris butter, czyli masła iriasowego, pozyskiwanego z suszonych i leżakowanych kłączy. Cały proces trwa od trzech do pięciu lat: kłącza muszą suszyć się przez wiele sezonów, zanim irones — kluczowe związki zapachowe — osiągną pełnię. Zapach orris butter jest absolutnie wyjątkowy: pudrowy, kremowy i kwiatowy, z chłodną, aksamitną głębią i subtelną nutą marchewkową. Irys jest jednym z najbardziej ekskluzywnych i kosztownych składników perfumerii — kilogram masła iriasowego może kosztować kilkanaście tysięcy euro.

Orris — synonim korzenia irysa w języku perfumerii — pojawia się zarówno w postaci masła (beurre d'iris), absolutu, jak i materiałów syntetycznych odtwarzających jego profil. Naturalny orris pozyskuje się przez długotrwałe suszenie i destylację kłącza Iris pallida, uprawianego głównie we Włoszech. Zapach jest wyjątkowo złożony: pudrowy, kremowy, z mocno zarysowaną nutą fiołkową i subtelną ziemistą głębią. Materiał ten jest standardem jakości w kompozycjach irysowych i jednym z głównych wyróżników zapachów należących do tzw. iris family.

Nuty korzenne to szeroka kategoria olfaktoryczna obejmująca aromaty przypraw takich jak cynamon, goździki, pieprz, imbir, kardamon, gałka muszkatołowa i inne. W perfumerii pełnią rolę ocieplającą i dramatyzującą -- nadają kompozycjom charakteru, głębi i intensywności. Mogą być stosowane zarówno jako wyraźny akcent w nutach serca, jak i jako subtelne tło wzmacniające bazy orientalne. Historia perfumeryjnych nut korzennych sięga tysięcy lat -- szlaki korzenno-handlowe starożytności dostarczały aromatycznych substancji, które stały się fundamentem wschodnich i zachodnich tradycji kosmetycznych.

Nuty drzewne to szeroka kategoria olfaktoryczna obejmująca wszelkie aromaty kojarzące się z drewnem, korą i lasem — od lekkich, kremowych nut białego cedru po ciężkie, dymne akcenty palisandru. W perfumerii termin ten stosuje się zarówno dla naturalnych surowców (sandałowiec, wetiweria, paczula), jak i syntetycznych molekuł (Iso E Super, Ambrox). Drzewne bazy nadają kompozycjom trwałości i charakteru, będąc niemal niezbędnym elementem każdego zapachu. Ich siła polega na wszechstronności — są dyskretne lub dominujące, suche lub kremowe, jasne lub ciemne.

Nuty balsamiczne to kategoria opisująca grupę zapachów charakteryzujących się ciepłem, słodkością i żywiczną głębią, wspólnymi dla balsamów, żywic i niektórych olejków korzeniowych. Termin ten obejmuje zarówno naturalne substancje jak labdanum, balsam peruwiański i benzoes, jak i syntetyczne kompozycje ambrowe. W perfumerii nuty balsamiczne pełnią funkcję stabilizatorów i ocieplających poduszek dla bardziej lotnych składników — budują bazę dającą długotrwałą obecność z miodowym, waniliowym lub dymnym podszyciem. To kwintesencja orientalnej tradycji zapachowej.

Ambra szara (ambergris) to jedna z najbardziej legendarnych substancji w historii perfumerii -- powstaje w przewodzie pokarmowym kaszalota jako reakcja na podrażnienie łupinami kalmarów. Świeżo wydalona ma nieprzyjemny aromat, lecz po wieloletniej oksydacji na powierzchni oceanów przybiera wyjątkowy profil: morski, słodkawy, zwierzęcy, z fenomenalną trwałością i zdolnością do amplifikowania innych składników. Dziś jest prawnie chroniona i bardzo rzadka -- większość współczesnych kompozycji stosuje syntetyczne odpowiedniki (Ambroxan, Cetalox). Znana już faraonów egipskich i arabskim kupcom X wieku, ambra jest jedną z najcenniejszych substancji naturalnych na świecie.

W perfumerii bursztyn (znany też jako ambra w sensie kompozycji) nie odnosi się bezpośrednio do żywicy kopalnej, lecz do klasycznej kompozycji zapachowej opartej na połączeniu labdanum, benzoesu lub wanilii z balsamem styraksowym, tworzącym ciepłą, żywiczną, nieco słodką bazę. Jego zapach jest kojący, zmysłowy, orientalny -- ewokuje ciepło słonecznych wybrzeży, stare żywice i egzotyczne kadzidła. Bursztyn jako nuta bazowa pojawia się w ogromnej liczbie kompozycji orientalnych, chyprowych i kwiatowych, gdzie pełni rolę zarówno modyfikatora, jak i fiksatora. Naturalny bursztyn kopalny posiada znikomy zapach i rzadko jest stosowany w perfumerii, stąd termin perfumeryjny jest ściśle konwencją branżową. Ciekawostką jest, że skład <<bursztynowej>> bazy znacząco różni się między domami perfumeryjnymi.

Mech dębowy (Evernia prunastri) to porost rosnący na korze dębu, cedru i innych drzew strefy umiarkowanej. Absolut pozyskiwany jest metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej i należy do najważniejszych surowców w historii perfumerii — był kluczowym składnikiem klasycznych kompozycji chypre i fougère, nadając im charakterystyczną, leśną ciemność. Ze względu na potencjał alergizujący wywoływany przez atranol i chloroatranol, stosowanie naturalnego absolutu mechu dębowego zostało w UE surowo ograniczone przez IFRA. Współcześnie zastępuje się go syntetycznymi odpowiednikami lub starannie oczyszczonymi frakcjami. Zapach jest ziemisty, nieco gorzki, głęboko leśny — jedyny w swoim rodzaju.

Mech jako nuta zapachowa w perfumerii to szerokie pojęcie obejmujące różne rodzaje mchów i porostów stosowanych dla oddania wilgotnego, leśnego charakteru zapachu. Najważniejszym składnikiem z tej kategorii jest mech dębowy (Evernia prunastri) — porost używany od stulecia w kompozycjach chyprowych i fougère, dziś regulowany ze względu na potencjał alergiczny. W nowoczesnej perfumerii mech bywa odtwarzany za pomocą syntetycznych składników lub naturalnych ekstraktów z innych gatunków. Wnosi do kompozycji wilgoć, mineralność i organiczną głębię, która kotwiczy bazę i nadaje jej lesistego, pierwotnego charakteru. Klasyczne kompozycje chyprowe opierały się na triadzie bergamot-mech dębowy-labdanum, która stała się fundamentem całej rodziny zapachowej.

Oud, znany też jako agar lub drewno agarowe, to żywica tworząca się w rdzeniu drzew Aquilaria w reakcji na infekcję grzybiczą. To jeden z najdroższych surowców naturalnych na świecie — kilogram wysokiej jakości olejku może kosztować więcej niż złoto. Zapach oudu jest wyjątkowo złożony: ciemny, dymny, zwierzęcy, z nutą ziemi, drewna i słodkiej żywicy. W perfumerii Bliskiego Wschodu stosowany od stuleci jako samodzielny zapach i składnik attar. Na Zachodzie oud przeżywa renesans od lat 2000., stając się synonimem luksusowych, niszowych kompozycji. Różni się znacznie w zależności od regionu pochodzenia.